HISTORISCHE VERENIGING

CARSPEL ODEREN

 

PERSBERICHT            Exloo, maart 2011

 

EXLOËR SMEDERIJEN, STOOMSMEDERIJ KLOK VALTHERMOND, KIEVITSEIEREN ZOEKEN EN EEN ORINGER DORSMACHINEMACHINIST

 

Het eerste nummer dit jaar van Spitwa(a)rk, het tijdschrift van de Historische Vereniging Carspel Oderen, start met een artikel Henk van Oosten. Hij heeft zich verdiept in de smederijen van Exloo. In dit eerste deel over de smederijen in Exloo volgt hij de eerste smeden. Willem Leideritz schrijft ook over een smederij: de stoomsmederij in Valthermond van Jacob Klok en zijn nazaten. Jacob Westendorp gaat terug naar de 19e eeuw, een periode waarin de Valthermondse mannen geld verdienden met het zoeken van kievitseieren. Marchinus Elting interviewde Klaas Koning uit Odoorn. Deze vertelt over zijn leven als dorsmachinemachinist.

Uit de krant gaat deze keer over de jaren vijftig in 2e Exloërmond. Het dorp  wordt beschreven als een plaats met vele ontwikkelingsmogelijkheden Oderen verandert gaat over het oude postkantoor in Odoorn. Herkent u het nog? laat een foto zien van de Hervormde knapenvereniging uit 2e Exloërmond. De voorplaat toont de vrijzinnige Kerk 11 in Valthermond uit begin vorige eeuw.

 

Smederijen in Exloo

Van Oosten woonde tot voor kort in een voormalige smederij in Exloo. Hij ging op zoek naar de andere smederijen die Exloo heeft gekend. Oude namen komen voorbij, zoals Roelof Stevens, Koop Nagelder, Jan Wolting, Geert Waarsing, Berend Geugies, Willem Groeneveld en Ab Sanders. In het artikel zijn drie kaarten met en diverse foto’s van de voormalige locaties afgebeeld.

 

Stoomsmederij Klok: een dorpsmonument

Een dorp zonder smederij is ondenkbaar. Maar Valthermond heeft er zo’n  dan twintig gehad. De helft daarvan had ook neveninkomsten, zoals de verkoop en reparatie van rijwielen alsmede huishoudelijke artikelen. Eén smederij springt in dit er uit en dat is de stoomsmederij van Jacob Klok. Het artikel van Leideritz is een weerslag van een gesprek met kleinzoon Jacob Klok en dochter Janna Zwiers-Klok.

 

Kievitseieren

Jacob Westendorp schrijft dat in het natuurgebiedje ten zuiden van de Valtherdijk veel kieviten tegenwoordig hun broedgebied hebben gevonden. Deze vogel was in de madelanden rond de Mussel-A tot zo’n honderd jaar geleden een veel voorkomende en welkome broedvogel. In de laatste decennia van de negentiende eeuw gingen veel mannen in het Valtherveenmoeras op het bovenveen eieren zoeken. Rond 1890 leverde een vroeg kievitsei zo’n 20 tot 25 cent op. Een mooi extraatje voor de veenarbeider na een lange winter zonder werk en inkomen. Eind maart, begin april was er volop de tijd om te gaan zoeken.

 

Een Groninger op een dorsmachine in Odoorn

In 1915 wordt in Thesinge Klaas Koning geboren. Dat hij later als machinist op een dorsmachine door het leven zou gaan, was niet zo verwonderlijk. Niet alleen zijn vader maar ook een broer van zijn grootvader en zijn oom Jan zaten in het vak. De laatste was machinist op een dorsmachine in Odoorn. Toen omstreeks 1945 het land in de omgeving van Garmerwolde, waar hij werkzaam was op een dorsmachine, onder water werd gezet, zocht hij zijn oom in Odoorn op. Om niet meer weg te gaan. De machines en werkwijzen uit vervlogen tijden passeren de revue.


                                                                                                                                                                                                                                                      HISTORISCHE VERENIGING

CARSPEL ODEREN

 

PERSBERICHT            Exloo, juni 2011

  

SPITWA(A)RK OVER VALTHERMOND, VALTHE, EXLOO, KLIJNDIJK EN ODOORNERVEEN

 

Spitwa(a)rk begint met een artikel van Marchinus Elting. Hij bezocht Jan Timmer, een bevlogen Valthenaar. Henk van Oosten vertelt deze keer over het geslacht Groeneveld en hun smederij aan Hoofdstaat. Het Koninklijk Huisarchief geeft antwoord op de vraag waarom prinses Beatrix en prins Claus in 1976 in Valthermond waren.
Geert van Rossum Hzn. vertelt over hoofdmeester Dirk Boerma uit Exloo.

Uit de krant gaat over de eerste lagere school in Odoornerveen. Jacob Westendorp vertelt wat de kermiskoek vroeger eind 19e eeuw/begin 20e eeuw voor een functie had. De rubriek Herkent u het nog? toont deze keer een foto uit Exloo uit de jaren dertig van de vorige eeuw. De familie Boerma die oorspronkelijk van het Moeras (Boermastreek) kwam en later in Valthe woonde, siert de middenpagina. De rubriek Oderen verandert gaat over het voormalige evangelisatiekerkje in Klijndijk. De voorplaat laat de  voormalige bakkerij van de familie Eising  in 1e Exloërmond rond 1930 zien.

 

Het verhaal van een bevlogen Valthenaar

Velen kennen Jan Timmer als voorzitter van Plaatselijk Belang, maar hij heeft ook in veel andere besturen zitting gehad. Veel initiatieven, zoals bijvoorbeeld de reconstructie van het Jodenhol, startten bij hem. Jan Timmer vertelt over zijn dorp  en de diverse activiteiten die in de vorige eeuw in Valthe werden opgezet.

 

Smederijen in Exloo (2)

Een dorp zonder smederij is ondenkbaar. Exloo had veel smederijen. In het eerste nummer van dit jaar belichtte Henk van Oosten de historie van de smederijen in Exloo. In het tweede deel vertelt hij deze keer over de smederij aan Hoofdstaat. Hij behandelt de verschillende generaties Groeneveld en vertelt over hoe de smederij er vroeger uitzag.

 

Waarom waren prinses Beatrix en prins Claus in Valthermond

Roelof Hoving komt terug op de voorplaat van Spitwa(a)rk 2010/4. Het Koninklijk Huisarchief geeft antwoord op de vraag waarom prinses Beatrix en prins Claus in 1976 in Valthermond waren. Dat was niet om ´t Brughuus te openen.
  

Ruzie resulteerde in school Odoornerveen

De kinderen uit Odoornerveen moesten voor het volgen van onderwijs in de 19e eeuw naar de school in Schoonoord. Een conflict met de gemeente Sleen deed de gemeente Odoorn beseffen dat er iets moest gebeuren. Dit conflict ontstond toen de kinderen uit Odoornerveen met in januari 1871 de toegang tot de school te Schoonoord werd geweigerd. De eerste school in Odoornerveen ging open in 1871. Het was een houten keet en er was slechts ruimte voor 25 leerlingen.

 

Dirk Boerema, hoofdmeester in Exloo

Geert van Rossum Hzn. haalt herinneringen op aan meester Dirk Boerma, die volgens hem goed bekend stond in Exloo. Boerma was ‘hoofdmeester’ van de openbare lagere school van 1912 tot 1940 en bleef tot zijn dood in 1969 in het dorp wonen. Hij vertelt over het gezin, waar hij woonde en dat hij veel kinderen de liefde voor de natuur bijbracht.

 

Kermiskoek

Vroeger  waren kerkelijke hoogtijdagen, kermis en jaarmarkt de weinige hoogtepunten in het dagelijks bestaan van het gewone volk. De eerste kermis in de Valthermond was – voor zover na te gaan – in 1879, ter gelegenheid van het vijfentwintigjarige bestaan van het dorp. Hij werd gehouden nabij de Kavelingbrug. Kermis en feesten waren bijzonder in trek bij de opgroeiende jeugd, want veel gelegenheden om leeftijdgenoten te ontmoeten, waren er niet. Daarom nam ook menige jongeman de gelegenheid te baat om een meisje te vragen met hem kermis te houden. De kermiskoek vertolkte daarbij een bijzondere rol.
 


 
H
ISTORISCHE VERENIGING

CARSPEL ODEREN

 

PERSBERICHT            Exloo, september 2011

 

GARAGE BRAAM, ARCHITECT PRUMMEL, DOOPBEKKEN, SCHAPENMARKT EN VEENSTAKING

 

Spitwa(a)rk opent met een artikel over garage Braam in Odoorn  Marchinus Elting sprak met Jens Braam over het garagebedrijf dat onlosmakelijk is verbonden met het dorp Odoorn. Uit het kerkkrantje van Odoorn uit 1961 is een verhaal van ds. Harm van Lunzen overgenomen over het doopbekken van Odoorn. Eva Dubbelboer schreef over architect Prummel en zijn werk in 2e Exloërmond huizen, kerken enzovoort.  Klaas van Walraven haalt herinneringen op aan opa Klaas Prummel. Jacob Westendorp verhaalt over de staking van veenarbeiders in 1929. Uit de krant gaat over de Odoornermarkt van 1963. De rubriek Herkent u het nog? toont deze keer een foto van de voormalige christelijke  lager school Eben Haëzer in 2e Exloërmond. Twee schoolfoto’s gemaakt in 1905 van groepen van de lagere school uit Exloo sieren de middenpagina. De rubriek Oderen verandert gaat over het voormalige woning van de familie Snoeken in Odoorn. De voorplaat laat een foto van de familie Prummel van begin vorige eeuw zien.

 

Jens Braam, een bevlogen techneut

Het garagebedrijf van de familie Braam kenmerkte jarenlang het centrum van het dorp Odoorn. De onderneming werd opgericht door Willem Braam en later overgenomen door zijn zoons Frits, die de verkoop deed, en Jens, die de technische kant van de zaak onder zich had. Garage Braam was een begrip in de verre omtrek. Heel wat Oringers kochten bij Braam hun auto; een NSU bijvoorbeeld, of later een Datsun, dan wel een Nissan. Marchinus Elting sprak met Jens Braam.

 

Odoornermarkt

Onder de titel Op de traditionele Odoornermarkt worden geen schapen meer verhandeld, maar wel kermisplezier kijkt Spitwa(a)rk terug op de schapenmarkt van 1963, maar ook op de jaren daarvoor en hoe het toeging op de markt.

 

Het doopbekken van Odoorn

In de kerk van Odoorn staat nu een doopvont van kunstenares Barbera de Clerque uit Maarssen. Op dit doopvont prijken een paar vogels die vrijheid en energie (geest en kracht) symboliseren. Heel lang geleden kende Odoorn een geheel ander doopbekken. ds. Harm van Lunzen schreef in 1961 over het Oringer doopbekken.

  

Parels in het veen, architect Prummel herontdekt

Eva Dubbelboer schreef een scriptie en boek over architect Klaas Prummel. Hij tekende het huis van haar grootouders Dubbelboer in 2e Exloërmond, op de hoek van het Zuiderdiep en Exloërkijl zuid. Tot dit jaar was over de architect Prummel niet veel bekend en er was nog niets over hem geschreven, terwijl hij in de veenkoloniën een belangrijk architect is geweest. Een artikel met veel informatie over de architect en zijn werk met mooie foto’s.

 

Klaas Prummel, architect en grootvader in de veenkoloniën

Klaas van Walraven vertelt over zijn bezoeken aan zijn opa en haalt warme herinneringen op: over hoe opa was gekleed, wat jij deed, over zijn werk, over het snoepgoed en over zijn verhalen.

 

Staking in het veen

Al in het begin van de twintigste eeuw was turf als brandstof op zijn retour. De Eerste Wereldoorlog (1914-1918) zorgde nog tijdelijk voor een korte opbloei in de turfindustrie, maar de jaren twintig stortten de Drentse venen in een zware crisis. Het gevolg was dat elk voorjaar de werkzaamheden in het veen voor lagere lonen werden aangeboden dan het voorgaande jaar. Jacob Westendorp vertelt over de gevolgen en over de staking in Valthermond van 1929.


                                                                                                                                                                                                            HISTORISCHE VERENIGING

CARSPEL ODEREN

 

PERSBERICHT             Exloo, december 2011

 

DE HUNZE EN HET GEHEIM VAN HET KWABBENBOS, GESCHIEDENIS VAN EXLOO,  1e EXLOËRMOND EN KERST IN VALTHERMOND

 

Het nieuwe nummer van Spitwa(a)rk begint met een artikel van Roel Sanders over de Hunze en het geheim van het Kwabbenbos.

Daarna kijken we in de historie van een oude vervenerswoning in Valthermond, die onlangs is gerenoveerd en ingericht als museum. Uit de krant gaat over 1e Exloërmond, met de titel Honderd gezinnen in een heel plat land (Emmer Courant 1986). Lambert Geert Bartelds vertelt onder andere over zijn dorp.

De werkgroep Exloo, gaat in op oorzaken die van invloed zijn geweest op het leven en de structuur van Exloo in de 19e en 20e eeuw. Jacob Westendorp verhaalt over hoe in de 19e eeuw in de Valthermond kerst werd gevierd. Oderen verandert gaat deze keer over Valthe. Het voormalige stationskoffiehuis (nu hotel Valthe) van Lukas Vos wordt nader bekeken. De rubriek Herkent u het nog? toont deze keer een foto van een groep leerlingen (1925) van school 38 uit Valthermond. Een foto (1975) van een schoolreisgroep van de school Oranje uit Odoornerveen siert de middenpagina. De voorplaat laat een foto van café Griemink (nu De Gaffel) uit 1979 zien.

 

De Hunze en het geheim van het Kwabbenbos

De Hunze stroomt door het oosten van Drenthe naar het Zuidlaardermeer en voert via de provincie Groningen zijn water af naar de Waddenzee. De beek bestaat, afgezien van enkele kleine zijstroompjes, uit drie bovenlopen: de Wisch (of Oude Diep), het Achterste Diep (ook Exloërdiep genoemd) en het Voorste Diep. Roel Sanders gaat in op de geschiedenis van deze beek en ontdekte in het veld een plek waar eerder die Hunze stroomde. Een plek bewaard door het zogenaamde Kwabbenbos.

 

Valthermond heeft uniek museum in vervenerswoning

In Valthermond is een oude vervenerswoning gerenoveerd en ingericht als museum. Vooral door de inzet vaan de stichting Cultuurhistorische Waarden in de Drentse Veenkoloniën werd het huis op de monumentenlijst geplaatst, zodat het behouden blijft voor volgende generaties.  In 1916 werd deze typische verveningswoning op het vooraf van Plaats 93 aan het Zuiderdiep in Valthermond-west gebouwd. Dit artikel gaat over de geschiedenis en de bewoners van dit historische pand.

 

1e Exloërmond: Honderd gezinnen in een plat land
Uit de krant
gaat over 1e Exloërmond. Een artikel uit 1986 in de Emmer Courant. Een straat in een weergaloos plat land, met aan weerskanten van de weg zo’n honderd boerderijen en huizen, aldus de journalist. Een artikel met mooie oude foto’s.

 

Exle, Ekeslo, Eksello of Exloo

In twee delen vertelt de werkgroep Exloo(Tinus ten Berge, Roel Everts, Henk Smeman en Piet Wiffers) over de  veranderingen in het dorp en de samenleving, die zich voltrokken onder invloed van belangrijke ontwikkelingen en gebeurtenissen in de wereld. In dit nummer het eerste deel tot 1832.

 

De kerstperiode in Valthermond

Aan de hand van een veenarbeidersgezin van Duitse afkomst, dat aan de Koaterloane (tegenwoordig de Markeweg) woonde en de katholieke godsdienst aanhing, vertelt Jacob Westendorp over de gebruiken van dit gezin in de kerstperiode.