PERSBERICHT

Exloo, 5 maart 2020

 

Bevrijdingsverhalen, oorlog op rijm en Stolpersteine in Valthermond

 

Op 11 april is het 75 jaar geleden dat de gemeente Odoorn werd bevrijd. Spitwa(a)rk is deze keer geheel gewijd aan de Tweede Wereldoorlog. Ubel Nonkes uit Emmen schrijft over de bevrijding van zijn dorp Odoorn.
Chris Sanders vertelt hoe hij als jongen op de fiets uit Den Haag kwam en in Exloo de bevrijding meemaakte. De oorlog op rijm gaat niet specifiek deze regio, maar veel is herkenbaar.

Jan Wierenga schrijft in Rondblik over Albertus Zefat en de Middenplaat gaat over de neergestorte B-24 bommenwerper in 1944 in Exloo.

Ook is er een artikel over de moedige brandstichters van het gemeentehuis en is er aandacht voor vijf vermoorde Joden uit Valthermond. Zij worden op 1 april geëerd met Stolpersteine. Spitwa(a)rk sluit af met informatie over de bevrijdingslezing op 9 april van oud-NOS verslaggeefster Pauline Broekema.

 

Herinneringen van een oud-Oringer aan de bevrijding
Ubel Nonkes vertelt over zijn herinneringen aan de bevrijding van zijn dorp Odoorn op 11 april 1945. Hij beschrijft de komst van de Polen, het wittebrood waarop de inwoners van Oring werden getrakteerd, de aftocht van de Duitsers, maar ook over de dood van drie kinderen na de oorlog en over de Hertenkei, waar veel munitie ontplofte.

Bevrijd in Exloo

Chris Sanders, overleden in 2004, woonde toen de oorlog begon in Den Haag. Omdat zijn gezondheid te wensen overliet, ging hij naar het noorden. Hij maakte een deel van de oorlog mee in Exloo. Hij vertelt oorlogszaken die hij meemaakte tijdens zijn fietsreis door Nederland, over de IJsselbrug, de honger, de hulp die hij her en der wel en ook niet kreeg en hoe hij uiteindelijk in Exloo belandde en tot het eind van de oorlog woonde in een NSB-gezin.

 

Bijzondere middenplaat

Dit is een luchtfoto waarop te zien is waar op 11 januari 1944 de B-24 Liberator in het bos bij Exloo neerstortte. De foto is genomen in september 1944 en ontving de redactie oud-Exloër Henri Schutrups. Daarbij staan ook foto’s overblijfselen van de bommenwerper, die hij de laatste tijd vond in het bos. Echt een plek des onheils.

De oorlog op rijm

De ‘gedichten’ met illustraties staan in het boekje Gek en Wijs tijdens Seys. Vooraf staat: ‘Het boekje wil slechts een klein zonnestraaltje voorstellen nu het grootste onweer voorbij is, opdat wij bij de herademing eens even kunnen zeggen: “Weet je nog wel . . . . . toen” en dan opgelucht kunnen verklaren: “Maar ’t zal nu gelukkig weer beter worden!”

Borger-Odoorn eert moedige brandstichters

In het gemeentehuis van Borger-Odoorn is een kunstwerk in een muur bij de raadszaal geplaatst. Het is een uit zijn as herrijzende Phoenix. Bernd Otter schrijft over het verhaal achter dat kunstwerk en over een plaquette met de namen van tien gefusilleerde verzetsstrijders van knokploeg De Hondsrug.  Het gaat ook over de brand, de werkwijze van het verzet en de dood  van de brandstichters.

 

Stolpersteine in Valthermond

Op 1 april worden aan het Zuiderdiep op initiatief van HV Carspel Oderen, Valthermond.nu en de Stichting Cultuurhistorische waarden in de Drentse Veenkoloniën vijf zogenoemde struikelstenen (Stolpersteine) in het voetpad gelegd. De gemeente Borger-Odoorn heeft hiervoor een subsidie beschikbaar gesteld. De stenen worden gelegd  door de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Daniël Lezer werd vermoord in Midden Europa. Zijn vrouw Hendelina Bloemendal (34) en de drie kinderen in Auschwitz.

Het tijdschrift wordt, indien gewenst, op verzoek toegezonden. Het blad is verkrijgbaar bij Warenhuis Geerts in Exloo, bibliotheek en het Vervenershuus in Valthermond, de bibliotheek Odoorn en boekhandel Boelens (Emmermeer).

 

 

PERSBERICHT

Exloo, 19 december 2019

Heeveld, God van Odoorn, Onthulling schilderij en Varkens, mallemolen en wikwijf

In het laatste nummer van Spitwa(a)rk neemt Roel Sanders de lezer mee naar het Heeveld op de es van Exloo. Het vorige nummer van Spitwa(a)rk ging helemaal over dominee Harm van Lunzen. Erik Jan Tillema (Warmenhuizen) gaat nu in op zijn vrijzinnige geloofsopvatting. Roelof Hoving schreef over de bijeenkomst waar het schilderij van Van Lunzen werd onthuld. Albert Grooten (1884) schreef (via zijn kleinzoon) over varkens, mallemolen en wikwijven rond de voorlaatste eeuwwisseling. Uit de krant (1968) gaat over de opening van het postkantoor van 2e Exloërmond door de directeur van het Postdistrict Groningen. In Oderen verandert gaat het over het pand van schoenmaker Fokkema in Valthe. Jan Wierenga schrijft in Rondblik over eigenaardige krabsporen in de granietblokken van de consistorie van de Odoorner kerk. Aan het steengruis werd in vroeger tijden, medicinale krachten toegeschreven. Herkent u het nog? laat u een foto het zangkoor van Odoorn uit 1955 met dominee Van Lunzen zien. De Middenplaat is een foto uit 1954 van de jagersvereniging uit Odoorn. Op de omslag staat een foto van de Schaapskuil uit Valthe.

Het Heeveld

Op de hoog gelegen gronden bij Exloo liggen naar de kant van Buinen het Hogeveld en in de richting Valthe het Hegeveld. In dit artikel zoekt Sanders een verklaring voor die naam Heeveld.. De naam ‘Hegeveld’ (of een variant daarvan) is te verklaren doordat het ‘veld’ voor 1900, omheind door ‘hegen’ tussen omringend landbouwgebied lag.  Sanders vertelt over zijn zoektocht naar de geschiedenis van dit stuk land.

God van Odoorn

Dat dominee Harm van Lunzen een opvallende verschijning was, moge duidelijk zijn. Maar hoe bijzonder waren zijn geloofsopvattingen eigenlijk? Zijn opvattingen spraken niet de gehele vrijzinnigheid aan. Toch had hij een groot netwerk van gelijkgezinden, waaronder veel vooraanstaande theologen. Odoorn was landelijk bekend door Van Lunzen en zijn Zwingli-bond. De persoonlijke karaktertrekken van de Odoorner predikant kenmerkten hem. Erik Jan Tillema gaat in op de rol van de vrijzinnige kerk van Odoorn in het Nederlandse kerklandschap. Tillema schreef het boek Principieel, over de heilige strijd van de Zwingli-bond.

Onthulling schilderij Van Lunzen

Dit jaar ontving de HV Carspel Oderen een portretschilderij van de dominee van de familie van huishoudster Lammie Smidt. Het schilderij uit 1932 hing altijd in de pastorie in Odoorn en later bij zijn huishoudster. Sinds oktober ‘kijkt’ dominee Harm van Lunzen weer naar de kerkbezoekers. De 92-jarige mevrouw Wip Eerenstein onthulde samen met Ina Oosterveld-Smidt (tantezegger van huishoudster Lammie Smidt) het schilderij van d’aol domnee. Een artikel met veel foto’s.

Het tijdschrift wordt, indien gewenst, op verzoek toegezonden. Het blad is verkrijgbaar bij Warenhuis Geerts in Exloo, bibliotheek en het Vervenershuus in Valthermond, de bibliotheek Odoorn en boekhandel Boelens (Emmermeer).